Hansard

Anns na ceithir bliadhnaichean a chaidh seachad, tha sinn air adhartas fhaicinn ann an iomadach roinn co-cheangailte ris a' Ghàidhlig. Chaidh rudan a dhèanamh chan ann a-mhàin leis an Riaghaltas agus a' Phàrlamaid seo, ach tha ar caraidean ann an Westminster a' dèanamh an t-uabhas obrach cuideachd. Tha ball Pàrlamaid Calum Dòmhnallach a' strì agus a' coiteachadh mar a tha Bile Conaltraidh a' dol tro Phàrlamaid Bhreatainn. Tha ministearan eile mar Brian MacUilleim, Eilidh Liddell agus Anna NicGuaire a' cumail taic ann an diofar dhòighean cuideachd.

An-diugh, tha sinn a' beachdachadh air bile buill airson na Gàidhlig. Mìneachaidh mi mo bharail air a' bhile an ainm Mhìcheil Ruiseal an ceartuair, ach bu toigh leam an toiseach sùil aithghearr a thoirt air ais air na ceithir bliadhna a dh'fhalbh agus gu sònraichte a choimhead air an sgìre Pàrlamaid agam fhèin, na h-Eileanan Siar. Tha mise toilichte le tòrr dhen adhartas a chaidh a dhèanamh, mar eisimpleir, ann a bhith a' trèanadh luchd-teagaisg. Tha fios againn gu bheil beàrn mhòr againn ri lìonadh ma tha sinn airson an t-iarrtas nàiseanta airson luchd-teagaisg a shàsachadh, ach tha sin a-nis ga dhèanamh. Tha Colaiste a' Chaisteil ann an Leòdhas, ann an co-bhoinn le Oilthigh Shrath Chluaidh, air a bhith ag oideachadh luchd-teagaisg. Ann an ùine ghoirid, tha Colaiste a' Chaisteil air barrachd adhartais a dhèanamh airson na Gàidhlig na ionad foghlaim eile ann an Alba.

Tha Comhairle nan Eilean Siar, mar a dhùilicheadh, air leth taiceil cuideachd. Tha barrachd is cairteal de chloinn nan Eilean Siar a' dol tro foghlam Gàidhlig. Is sin adhartas math ach feumar barrachd a dhèanamh agus an àireamh a leudachdadh bliadhna an dèidh bliadhna. Anns na h-Eileanan Siar, tha suidheachadh nan ealan, craoladh agus roinntean eile nas treasa na bha iad o chionn ceithir bliadhna. Chan eil mi idir ag ràdh nach eil feum air barrachd a dhèanamh airson a' chùis a dhèanamh nas cinntiche. Feumaidh sinn cumail a' strì aig a h-uile ìre. Mar a dh'ainmich buill eile na bu tràithe, tha sinn fortanach gu bheil an deasbad air gluasad anns na ceithir bliadhnaichean a dh'fhalbh. Tha an deasbad ann an Alba a-nis cus nas fallaine. Chan eil an deasbad chun na h-aon ìre far a bheil sinn a' faighneachd am bu chòir dhuinn taic a thoirt dhan Ghàidhlig ach ciamar as urrainn dhuinn dèanamh cinnteach gu bheil an taic agus an t-airgead gan cur dha na h-àiteachan ceart.

O chionn ceithir bliadhna, thuirt am pàrtaidh Labarach gun obraicheadh sinn a dh'ionnsaigh inbhe thèarainte airson na Gàidhlig. Bha am poileasaidh sin ceart aig an àm sin. Bha againn ri amas air rudeigin bunaiteach a chur air dòigh an toiseach, agus tha sinn a-nis air mòran de na rudan bunaiteach sin a dhèanamh.

A thaobh a' bhile aig Mìcheal Ruiseal, tha mi ag aontachadh ris nuair a thuirt e gu bheil uireasbhaidhean mòra ann. Feumar faighneachd cuideachd carson a thug e cho fada do Mhaighstir Ruiseal am bile seo a chur fa chomhair na Pàrlamaid. Nach eil e idir a' tuigsinn mar a tha am Pàrlamaid seo ag obrachadh?

An dèidh sin a ràdh, tha mi a' dol a thoirt taic do phrionnsabalan a' bhile, ach aig an aon àm mìneachaidh mi na h-uireasbhaidhean a tha anns a' bhile. Na bu tràithe an-diugh, thug mi sùil air na thuirt mi anns an deasbad san t-seòmar seo o chionn trì bliadhna. An latha sin, thuirt mi:

"Tha Gàidhlig na neamhnaid luachmhor ann an cridhe 's ann an anam na h-Alba. Chan eil i air a cuingealachadh le crìochan teann. Chan eil i air a crodhadh ann an cùiltean cumhang. Tha Gàidhlig nàiseanta, Eòrpach, agus eadar-nàiseanta. Tha i bunaiteach do dh'Alba. Chan eil i idir air an oir no air chul-fraoin."

Nam bheachd-sa, tha sin a' soilleireachadh na laigse a tha sa bhile aig Maighstir Ruiseal. Tha Mìcheal Ruiseal a' feuchainn ris an cànan a chròdhadh ann an cùl leatha fhèin aig àm nuair a tha sinn uile a' strì airson a leudachadh agus a h-àite ceart a thoirt dhith san dùthaich againn. Mar a thuirt mi,

"Feumar a dèanamh gnàthach agus a còraichean a dhèanamh tèarainte. Tha iomadh rud prìseil ann an dualchas na h-Alba, ach, nam bharail-sa, chan eil nì a tha cho aosda, cho domhainn agus cho prìseil ri dìleab na Gàidhlig."—[Official Report, 2 March 2000; Vol 5, c 382-3.]

Tha an deasbad seo air leth feumail, dìreach mar a bha a' chiad deasbad a bha againn anns a' Phàrlamaid o chionn trì bliadhna—a' chiad deasbad Gàidhlig ann am Pàrlamaid ann an Alba ann an 700 bliadhna. Tha mi an dòchas gu bheil mi air beagan mìneachaidh a dhèanamh air suidheachadh agus seasamh a' phàrtaidh agam. Tha mi air fheuchainn a mhìneachadh dè bha sinn a' sùileachadh o chionn ceithir bliadhna. Tha mi an dòchas cuideachd gun dèan sinne cinnteach gu bheil sinn a' gluasad ceum air cheum a dh'ionnsaigh inbhe thèarainte. Tha mi làn chinnteach, an dèidh an ath thaghadh, gun gabh am pàrtaidh Labarach na ceumannan ceart a thaobh lagh a stèidheachadh.