Hansard

Tha mi a' toirt fàilte chridheil gu òraid a' mhinisteir, gu plana Gàidhlig an Riaghaltais agus dhan chonaltradh a tha a' fosgladh an-diugh. Tha mi an dòchas gum bi a h-uile duine ann aig a' chèilidh bhig air a' chuspair sin ann an seòmar comataidh 3 aig 6 uairean.

Anns a' chiad dol a-mach, agus ann an dòigh neònach, tha e a' toirt misneachd dhòmhsa gu bheil an Riaghaltas ag aithneachadh anns a' phlana cànain gu bheil suidheachadh na Gàidhlig air leth lag, mar a thuirt Iain Fearchar Rothach. Carson a bhithinn toillichte sin a chluinntinn? Uill, a chionn 's gu bheil e fìor agus a chionn 's gu bheil mi toillichte gu bheil am plana a' dèiligeadh ri cùisean mar a tha iad. Mar eisimpleir, chan eil àite sam bith anns an t-saoghal a tha nas Gàidhealaiche na na Hearradh. Tha beul-aithris prìseil aig an àite. Tha Gàidhlig làidir anns a' choimhearsnachd fhathast. Tha dealbh eadardhealaichte air fad ann, ge-tà, nuair a bheir sinn sùil air an t-suidheachadh am measg nan daoine òga. Ged a tha tòrr dhaoine ag obair gu math cruaidh airson na Gàidhlig anns an sgìre, seo na figearan: tha 117 sgoilearan anns na bun-sgoiltean anns na Hearradh. Tha mi a' creidsinn gu bheil 15 no 16 dhiubh a' dol dhan sgoil tro mheadhan na Ghàidhlig.

Tha mi toillichte gu bheil an Riaghaltas ag aithneachadh dè cho cugallach 's a tha cor a' chànain. Bhiodh eagal mòr orm nan robh am plana a' tòiseachadh le sgeul gun robh a h-uile rud gu math agus gu dòigheil ann an saoghal na Gàidhlig. Ciamar a bhios sinn a' tionndadh air ais tancair-ola na Gàidhlig bho na creagan? Tha mi a' creidsinn gu bheil an Riaghaltas a' dèanamh dà rud glè chudromach an-diugh airson na Gàidhlig. Airson aon rud, tha am plana cànain a' togail suas inbhe na Gàidhlig taobh a-staigh an Riaghaltais fhèin. Nas cudromaiche, ge-tà, tha e a' toirt taic dhan Ghàidhlig taobh a-muigh togalaichean na seirbheis catharra.

Tha e math a chluinntinn gum bi spèis agus inbhe nas àirde aig a' Ghàidhlig anns an Riaghaltas ann an dòigh ìomhaigheil agus barrachd air ìomhaigheil. Tha e cudromach gum bi an Riaghaltas ag ràdh gum bi e a' meudachadh àireamh de dh'fhoillseachaidhean a tha rim faotainn sa Ghàidhlig. Tha e soilleir gum bi a' Ghàidhlig aig chridhe "dearbh-aithne chorporra" an Riaghaltais agus anns a h-uile template eileagtronaigeach a tha an Riaghaltas a' cleachdadh. Bidh a' Ghàidhlig na phàirt àbhaisteach ann an obair an Riaghaltais, nuair a bhios ministearan a' toirt freagairt gu puist-dealain a tha a' tighinn a-steach anns a' chànan no ann am fiosan naidheachd. Carson a tha an stuth sin cudromach? Uill, na aonar, chan eil e cudromach, ach tha mi a' smaoineachadh gu bheil e riatanach. Am measg adhbharan eile, tha cuid de dhaoine òga a' cur an cùlaibh ris a' Ghàidhlig a chionn 's gu bheil iad a' creidsinn nach eil ùidh sam bith aig Alba mar dhùthaich anns a' Ghàidhlig. Mar a bha am ministear ag ràdh, tha BBC Alba ag atharrachadh nam beachdan sin agus tha an t-atharrachadh dhan mholadh ag aithneachadh sin cuideachd. Tha e cudromach gu bheil an Riaghaltas ag aithneachadh an aon rud anns an dòigh obrach a tha aige.

A' tionndadh dhan dàrna pàirt den phlana, tha an Riaghaltas a' toirt taic làidir dhan Ghàidhlig anns a' choimhearsnachd fhèin, le bhith: a' meudachadh air cleachdadh na Gàidhlig anns an dachaigh; a' meudachadh air na tha ri fhaotainn de dh'fhoghlam tro mheadhan na Gaidhlig; a' meudachadh cleachdadh a' chànain anns a' choimhearsnachd. Mar eisimpleir, tha an Riaghaltas a' cumail siostam thabartasan sònraichte gu foghlam Gàidhlig agus a' toirt airgead a-steach gus aonadan Gàidhlig agus sgoiltean Gàidhlig ùra a leasachadh. Tha barrachd airgid ann airson Bòrd na Gàidhlig airson nam prìomh phròiseactan aige, ma gheibh—thathar a' tuigsinn—buidseat an Riaghaltais taic anns a' Phàrlamaid mu dheireadh thall. Tha e inntinneach cuideachd gum bi an Riaghaltas a' cur stiùireadh a-mach don roinn phoblaich mun dleastanas a tha oirre fo Achd na Gàidhlig (Alba) 2005. Tha e na dheagh chomharradh gum bi a' Ghàidhlig air a "mhainstreamadh" ann am poileasaidh an Riaghaltais. Tha taic aig an Riaghaltas airson na Gàidhlig gun teagamh sam bith, agus bha e furasta fhaicinn aig deasbad nam ball a bha agam o chionn goirid gu bheil an aon sheòrsa taic am measg nam pàrtaidhean air fad.

Ann an dòigh, ge tà, tha an Riaghaltas direach a' tòiseachadh leis a' phàirt as inntinniche den deasbad seo, a thachras anns a' chonaltradh às dèidh an-diugh. Tha mi cinnteach gum bi an conaltradh a' togail nan ceistean cudromach. Ciamar a bhios sinn a' meudachadh an àireamh de sgoilearan a tha a' dol tro mheadhan na Gàidhlig? Dè seòrsa co-obrachadh a bu chòir a bhith ann eadar an Riaghaltas, Bòrd na Gàidhlig agus comhairlean? Dè na targaidean a tha againn airson àireamh nan Gàidheal aig cunntas-sluaigh ann an 2011 no 2021?

Tha mi an dòchas gum bi saoghal na Gàidhlig air fad a' gabhail pàirt anns a' chonaltradh—bidh mise co-dhiù. Tha mi toilichte fàilte a chur air a' phlana a tha romhainn an-diugh.