Official Report search · Parliament Workbench

Chamber

Plenary, 29 Jan 2009

29 Jan 2009 · S3 · Plenary

Item of business

Gaelic Language Plan

Munro, John Farquhar LD Ross, Skye and Inverness West Watch on SPTV

Tha mi toilichte agus pròiseil gu bheil deasbad againn an-diugh ann an Gàidhlig. Tha mi pròiseil dha-rìribh gun do thòisich am ministear a' chiad phàirt dhen òraid aice ann an Gàidhlig—ceum mòr air adhart. Mòran taing, a mhinisteir.

Aig toiseach ghnothaichean, feumaidh mi ràdh gu bheil mi an comain an Riaghaltais airson lethbhreac den chomhairleachadh a thoirt dhomh ro-làimh. Tha mi toilichte gu bheil e air fhoillseachadh. Tha e follaiseach gu bheil an Riaghaltas air an rathad cheart a thaobh a bhith a' daingneachadh a' chànain—a tha fhathast ann an suidheachadh gu math cugallach—mar phàirt de dhualchas na h-Alba air fad. Tha e a dhìth gun tèid a' Ghàidhlig a neartachadh agus a dhaingneachadh ann an Alba. Nuair a thèid am plana nàiseanta a chur ri chèile, feumaidh nach bithear a' gabhail gnothaich ris a' chànan dìreach ann an siud is ann an seo.

Tha e deatamach gum bithear ag aithneachadh nach eil a' Ghàidhlig na cànan a bhuineas dìreach dhan Ghàidhealtachd fhèin—dh'fhairich sinn dhà no trì a thog an aon bheachd nas tràithe anns an deasbad an-diugh. Tha an dàrna cuid de luchd-labhairt na Gàidhlig a' fuireach ann an àiteachan eile, leithid na bailtean mòra mar Dhùn Èideann is Glaschu, no ann an teis-mheadhan na h-Alba.

Tha an dreachd phlana Gàidhlig na sgrìobhainn a tha gu follaiseach coileanta—mar a bhios am plana fhèin, tha mi an dùil, nuair a thèid fhoillseachadh agus a chur an gnìomh—ach tha e cudromach ciamar a thèid am plana a chur an sàs anns na h-àiteachan ionadail. Is e an clàr-obrach nàiseanta an t-àite as cudromaiche gus a' Ghàidhlig a thoirt seachad. Ma thèid a' Ghàidhlig a stèidheachadh ann am foghlam, faodar a sgaoileadh ann an àiteachan eile an dèidh sin—tha sin follaiseach gu leòr—mar a tha a' tachairt mar-thà.

Mar sin dheth, tha mi a' cur fàilte air amas Riaghaltas na h-Alba ri bhith a' cur ri ìre luchd-labhairt na Gàidhlig ann an Alba. Bu mhath leam tarraing a thoirt air dòigh no dhà anns am faod sin a thoirt gu buil. Ann am foghlam Gàidhlig, tha mi den bheachd gu bheil e gu math cudromach gun tèid barrachd cuideam a chur air comas labhairt anns a' chànan. Is dòcha gu bheil sin a cheart cho buntainneach ri bhith a' teagasg cànan sam bith eile anns an Rìoghachd Aonaichte. Dh'fhaodar a ràdh gu bheil cus cuideam an-diugh ga chur air gràmar is litreachadh agus nach eil gu leòr air a chur air labhairt sa chànan.

Anns na sgoiltean, ma tha sinn ag iarraidh faicinn ann an dòigh dha-rìribh gun soirbhich leinn le teagasg na Gàidhlig, feumaidh sinn a bhith ga cur an coimeas ri cho math 's a tha a' dol leinn le cànanan eile, leithid Fraingis. A thaobh teagasg cànain, tha mise den bheachd gur e an t-ionnsachadh òg an t-ionnsachadh a tha buan agus bòidheach—is coma cò an cànan a tha ann. Bu mhath leam an t-adhartas a thathar air a dhèanamh le teagasg na Gàidhlig a chur an coimeas ris an adhartas ann an cànanan eile leithid clàr MLPS—tha sin a' ciallachadh "modern languages in primary schools" ann am Beurla. An coimeas ri sin, chan eil GLPS—ann am Beurla, "Gaelic language in primary schools"—ri fhaotainn fhathast ann an gu leòr de sgoiltean, fiu 's air a' Ghàidhealtachd. Ach thig sin, tha mi an dòchas.

Ann a bhith a' feuchainn ri an cànan a ghleidheadh airson nan ginealach ri thighinn, bu mhath leam gum biodh ullachaidhean sa phlana gus an teagasg a leudachadh anns na h-àrd-sgoiltean agus ann am foghlam adhartach. Bidh na tha an dàn don Ghàidhlig a' crochadh air na h-àireamhan de luchd-teagaisg na Gàidhlig a bhios rim faotainn. Ged a chaidh an àireamh am meud ann an teis-mheadhan nan 1990an—bho àm fèin-riaghlaidh—tha àireamhan an luchd-teagaisg air a bhith aig an aon ìre. Sin rud a tha dìreach na bhriseadh-dùil. Gus sin a dhèanamh, saoilidh mi gum feum ullachaidhean a bhith sa phlana gum bi riarachadh a bharrachd de chùrsaichean-bogaidh a dh'fhaodas a' Ghàidhlig ionnsachadh do luchd-teagaisg. Tha na h-ullachaidhean a tha ann an-dràsta an crochadh tuilleadh 's a chòrr air luchd-labhairt na Gàidhlig a bhith ag iarraidh teagasg. Tha Riaghaltas na h-Alba ag amas air sgoiltean Gàidhlig fa leth a stèidheachadh gus àrainneachd foghlaim Gàidhlig a chruthachadh. Bidh soirbheas a' phlana seo a' crochadh air àireamhan de luchd-teagaisg le Gàidhlig a tha rim faotainn.

Seach gum bi mi a' dèanamh aithris às leth a' phàrtaidh agam fhìn, cumaidh mi orm feasgar. Tha mi den bheachd gu bheil an dreachd a chaidh a chur nur làthair na oidhirp dha-rìribh le Riaghaltas na h-Alba gus prògram Gàidhlig a chur an gnìomh airson na h-Alba. Mòran taing.

Search Hansard contributions

Plenary, 29 Jan 2009

In the same item of business